Dlaczego pot niektórych śmierdzi bardziej? Kto poci się więcej, a kto mniej?

W siłowniach i fitness klubach zwykle roztacza się charakterystyczny zapach potu, ale na ogół po kilku minutach przestajemy zwracać na to uwagę. Bywają jednak osoby, których samo wejście na salę ćwiczeń wywołuje mdłości u pozostałych trenujących. Co odpowiada za zapach potu i jak można go neutralizować?

 

Na wstępie zaznaczę, że gdyby nie pot, umarlibyśmy z przegrzania. Jest on niezbędny do termoregulacji. Gdy ciało staje się zbyt gorące, układ nerwowy pobudza gruczoły potowe do uwalniania wody, a wraz z nią nadmiaru ciepła, skóra staje się wilgotna, co przyśpiesza schładzanie. Podczas pocenia ciepło przekazywane jest z ciała do wody na powierzchni skóry. A ponieważ uwalnianie ciepła jest równoznaczne ze spalaniem kalorii, wypocenie 1 kg potu skutkuje utratą 580 kcal! Pocenie może być spowodowane wysoką temperaturą otoczenia, ćwiczeniami fizycznymi, silnym stresem, jedzeniem gorących potraw czy gorączką.

Gruczoły ekrynowe: wydzielają głównie wodę

U człowieka większość potu wydzielają gruczoły ekrynowe, które zlokalizowane są na całym ciele (oprócz ust, kanału słuchowego, preparatów, żołędzi prącia, warg sromowych mniejszych i łechtaczki). Ludzie mają w sumie od 2 do 4 milionów takich gruczołów potowych, najwięcej na dłoniach i podeszwach stóp (250–550 gruczołów / cm2). Liczba tych gruczołów kształtuje się do 3 roku życia i potem pozostaje niezmienna. W związku z tym wraz ze wzrostem, ale także tyciem (rozciąganiem się skóry) zmniejsza się ich gęstość w skórze. Jednak to nie liczba gruczołów potowych wpływa na intensywność pocenia się, ale ich różnice w szybkości wydzielania potu. Pot wydzielany przez gruczoły ekrynowe składa się w 99% z wody, a pozostały odsetek to chlorek sodu i w dużo mniejszym stopniu potas, mleczan i mocznik oraz w śladowych ilościach inne minerały, a niekiedy toksyny. Gruczoły te reagują zarówno na bodźce emocjonalne (stres, podniecenie) jak i termiczne, a ich główną funkcją jest termoregulacja.

Gruczoły apokrynowe – lepki pot, który lubią bakterie

Drugim typem gruczołów potowych są gruczoły apokrynowe, które zlokalizowane są przede wszystkim pod pachami, na piersiach, twarzy, skórze głowy i kroczu. Choć w skórze obecne są już od urodzenia, pot zaczynają wydzielać dopiero w okresie dojrzewania. Gruczoły apokrynowe wytwarzają lepki, bogaty w lipidy pot, który składa się również z białek, cukrów i amoniaku. Te gruczoły u wielu gatunków zwierząt uznaje się za gruczoły zapachowe zaangażowane w wytwarzanie feromonów, choć u człowieka nie przypisuje się tej funkcji większego znaczenia.

Gruczoły apoekrynowe

Trzeci typ gruczołu potowego to gruczoły apoekrynowe, które rozwijają się z gruczołów ekrynowych w wieku od  8 do 14 lat i od wieku 16/18 lat stanowią już 45% wszystkich gruczołów pachowych. Występują tylko pod pachami, a ich wydzielina podobnie jak gruczołów ekrynowych jest wodnista.

Gruczoły łojowe

Wpływ na skład potu gromadzonego na powierzchni skóry mają także gruczoły łojowe. Są one związane z mieszkami włosowymi i występują na skórze głowy, czole, twarzy i okolicy odbytu i narządów płciowych. Wydzielają lepki, bogaty w lipidy płyn składający się z trójglicerydów, estrów woskowych, skwalenu, cholesterolu i estrów cholesterolu. Tempo produkcji sebum jest związane z liczbą i rozmiarem gruczołów podlegających kontroli hormonalnej. Uważa się, że sebum ma właściwości przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze i działa jak feromon.

Co wpływa na ilość wydzielanego potu

1.       aklimatyzacja ciepła i wytrenowanie.

Gdyby porównać osoby regularnie trenujące i tych, którzy po raz pierwszy pojawiają się na Sali fitness, wydawać by się mogło, że więcej pocić będą się ci „nowi”. Choć może tego nie widać, to jest na odwrót. Sportowcy wytwarzają więcej potu, ale ich wydzielina zawiera mniej składników mineralnych (od 30 do 60% mniej). Dzieje się tak ze względu na wytrenowanie gruczołów potowych i sterującego nimi układu nerwowego. Gruczoły potowe stają się wydajniejsze – działają szybciej (obniżony próg początkowego wydzielania potu), wydalają więcej wody, ale jednocześnie pozwalają zaoszczędzić więcej składników mineralnych. W kanalikach gruczołu w większym stopniu dochodzi do wychwytu zwrotnego jonów. W ten sposób pot sportowca, złożony w większym stopniu z wody, szybciej odparowuje nie pozostawiając po sobie większych śladów.

Podobnie dzieje się u osób zaaklimatyzowanych do ciepła. Mieszkańcy krajów tropikalnych również pocą się więcej. Ich gruczoły potowe są większe, działają szybciej i sprawniej, ale jednocześnie bardziej wydajnie. Ich pot raczej nie kapie, ale niezauważalnie wyparowuje.

2.       Intensywność wysiłku fizycznego

Ilość wytwarzanego potu jest proporcjonalna do wydatku energetycznego (i wzrostu temperatury). Im mocniej trenujemy, tym więcej się pocimy. Wraz ze zwiększaniem intensywności treningu, więcej wydalamy z potem jonów sodu i chloru. Dzieje się tak,  ponieważ organizm nie nadąża wychwycić tych składników w czasie gdy przechodzą przez kanalik potowy. W efekcie jony te opuszczają w większym stopniu nasze ciało wraz z wypoconą wodą.

3.       płeć

Mężczyźni pocą się więcej. Choć gęstość gruczołów potowych jest u mężczyzn niższa niż u kobiet (co wynika głównie z większej powierzchni ciała), gruczoły potowe panów reagują szybciej na pobudzenie nerwowe oraz mają większą szybkość wytwarzania potu. Ponadto mężczyźni mają zwykle większą masę ciała, dlatego podczas wysiłku ich ciało wytwarza więcej ciepła metabolicznego. Potrzebuje więc większego schładzania.

4.       masa ciała

Osoby z nadwagą również wytwarzają więcej ciepła, dlatego więcej się pocą. Gdy dojdzie do tego małe wytrenowanie, pocenie się będzie również mniej wydaje. Osoby takie będą pocić się obficie do tego stopnia, że pot będzie zbierał się na skórze i kapał, a nie na bieżąco odparowywał.

5.       Odwodnienie

Gdy jesteśmy odwodnieni spada tempo pocenia się. Może to być śmiertelnie niebezpieczne podczas wysokich temperatur i długotrwałych wysiłków fizycznych. Brak pocenia to brak możliwości schładzania ciała, co może grozić przegrzaniem i udarem cieplnym.

 

Pot odżywia naskórek

Pot dostarcza do naskórka wodę, naturalne czynniki nawilżające (aminokwasy, mleczan, mocznik, sód, potas) i peptydy przeciwdrobnoustrojowe na powierzchnię skóry (dermcydyna, katelicydyna i laktoferyna), które chronić mogą przed infekcją skóry. Uważa się więc, że pot może wpływać na uwodnienie najbardziej zewnętrznych warstw warstwy rogowej naskórka. Niektórzy sugerują więc, że pocenie się może poprawiać leczenie m.in. atopowego zapalenia skóry.

Kiedy śmierdzi?

Za nieprzyjemny zapach odpowiadają głównie gruczoły apokrynowe znajdujące się głównie w okolicy pach, narządów płciowych i na stopach. Wydzielanie przez nie potu wcale nie musi być odpowiedzią na wysiłek fizyczny. Reagują one głównie na stres, a wydzielany przez nie pot bogaty jest w białka i tłuszcze, które są wspaniałą pożywką dla bakterii. Sam pot jest niemal bezwonny. Smród powstaje, gdy na spoconej skórze namnożą się bakterie, które zamienią składniki potu w kwasy.

Nie jest wcale jednoznaczne, że osoby cierpiące na nadpotliwość wydzielają więcej nieprzyjemnego zapachu. Nadmierne wydzielanie potu dotyczy przede wszystkim gruczołów ekrynowych, które wydzielają wodnisty pot, pozbawiony składników stanowiących pożywkę dla bakterii.

Dbaj o higienę!

– Myj się. Za swąd, niezależnie od ilości wytwarzanego przez nas potu, odpowiada po prostu brak higieny powodujący namnażanie się bakterii. Ważne jest, by miejsca szczególnie takie jak pachy, okolice narządów płciowych czy stopy, utrzymywać w czystości. Należy myć je regularnie mydłem, a wtedy liczna bakterii będzie utrzymywała się na niskim poziomie.

– Gól włosy pod pachami. Włosy spowalniają odparowywanie potu, dając bakteriom więcej czasu rozkład składników potu.

– Zakładaj odzież z naturalnych włókien, które pozwalają skórze oddychać, co skutkuje lepszym odparowaniem potu. Naturalne włókna obejmują wełnę, jedwab lub bawełnę.

– Unikaj pikantnych potraw: curry, czosnek i inne pikantne potrawy mogą sprawić, że pot niektórych ludzi będzie bardziej ostry. Niektórzy eksperci uważają, że dieta bogata w czerwone mięso może również nasilać nieprzyjemny zapach.

– A co z antyperspiranem?

Dezodoranty sprawiają hamują rozwój bakterii na skórze, a obecne w nich substancje zapachowe maskują nieprzyjemny zapach. Sam dezodorant nie zmniejsza jednak pocenia się. Takie działanie wykazują antyperspiranty, które blokują wydzielanie potu. Za działanie bakteriostatyczne dezodorantów i hamujące wydzielanie potu antyperspirantów odpowiadają różne związki chemiczne, które niektórzy naukowcy wiążą ze zwiększonym ryzykiem nowotworów. Więcej o tych związkach w kolejnym artykule.

 

Facebook